Travma

Travma nedir?

Kişinin kendisinin ya da başkalarının fiziksel bütünlüğünü tehdit eden, ölüm ya da yaralanmaya neden olabilecek olay(lar) yaşaması veya başkalarının bu tür yaşantılarına tanık olması "travma" olarak tanımlanabilir. Doğal afetler, kazalar, savaşlar, işkence, tecavüz ve terörizm gibi olaylar travmatik yaşantılara örnek olarak verilebilir.

Travmatik deneyim(ler) yaşayan kişi korku, dehşet ve çaresizlik hisseder. Travmalar kişinin kendisi, başkaları ve dünyayla ilgili düşünce ve duygularını olumsuz biçimde etkiler. Özellikle kişinin "kendini güvende hissetme" duygusunu ve dünyanın adil bir dünya olduğuna dair inançlarını zedeler. Travmatik olaylara maruz kalmış kişilerde fiziksel yaralanma olmasa bile, duygusal sorunlar ortaya çıkabilir. Bu tepkiler "anormal" bir duruma verilen "normal" tepkilerdir.

Travmadan sonra ortaya çıkabilecek tepkiler:

Travmatik bir olaydan sonra kişi;

• Şok, panik, korku, öfke, çaresizlik, umutsuzluk, suçluluk, üzüntü gibi duygular hissedebilir ya da hiç birşey hissetmeden donup kalabilir.

• Travmatik olayla ilgili anıları istemeden hatırlayabilir, olayla ilgili rüya ve kabuslar görebilir.

• Kafa karışıklığı, unutkanlık, dikkat dağınıklığı, kararsızlık yaşayabilir.

• Yaşadığı acı verici deneyimi hatırlatan yerlerden, kişilerden ve konuşmalardan uzak durmaya çalışabilir.

• Uyku problemleri, huzursuzluk ve öfke patlamaları, dikkatini toplamakta güçlük, unutkanlık tedirginlik yaşayabilir ve aşırı irkilme tepkileri gösterebilir.

• Nefes almakta güçlük, kalp atışlarında düzensizlik, bulantı, iştah artması ya da azalması, aşırı terleme gibi fiziksel sorunlarla karşılaşabilir.

Travma Türleri

1. Akut Travma

Tek seferlik, sınırlı bir süre içinde gerçekleşen ve kişinin güvenliğini ciddi şekilde tehdit eden olaylardır.

1. Örnekler: Trafik kazası, doğal afet (deprem, sel), fiziksel saldırı veya bir suçun mağduru olmak.
2. Etkisi: Genellikle olay anında yoğun bir şok ve sonrasında kısa süreli tepkilerle kendini gösterir.

2. Kronik Travma

Uzun bir süre boyunca tekrarlayan ve devam eden travmatik olayları ifade eder.

1. Örnekler: Uzun süreli aile içi şiddet, çocuklukta istismar, savaş ortamında yaşamak veya sistematik zorbalık.
2. Etkisi: Kişinin dünyaya bakış açısını ve temel güven duygusunu derinden sarsar.

3. Kompleks Travma

Genellikle çocukluk döneminde başlayan, bakım veren kişiler tarafından uygulanan ve kişinin gelişimsel süreçlerini etkileyen birden fazla travmatik olaylar zinciridir.

1. Örnekler: İhmal, istismar ve terk edilmenin bir arada yaşanması.
2. Etkisi: Kişilik gelişimi, duygulanım düzenleme ve ilişkiler üzerinde kalıcı izler bırakabilir.

4. İkincil (Dolaylı) Travma

Travmatik bir olayı doğrudan yaşamayıp, yaşayan kişiye yardım ederken veya olay hakkında detaylı bilgiye maruz kalarak etkilenme durumudur.

1. Örnekler: Sağlık çalışanları, itfaiyeciler, veya haber muhabirlerinin yaşadığı duygusal yıpranma.

Travmanın Etkileri: Bir Bakış

Travma sadece zihinsel değil, fiziksel bir süreçtir. Beynimiz bu durumlarda "Savaş, Kaç veya Don" tepkilerinden birini seçer.

1. Duygusal: Aşırı tetikte olma, boşlukta hissetme, öfke patlamaları.
2. Bilişsel: Hafıza sorunları, odaklanma güçlüğü, olay anını tekrar yaşıyormuş gibi hissetme (flashback).
3. Fiziksel: Uyku bozuklukları, kronik ağrılar, açıklanamayan yorgunluk.

Travma Sonrası Gelişim ve Destek

Her travma kalıcı bir hasar olmak zorunda değildir. Doğru psikolojik destek (EMDR, Bilişsel Davranışçı Terapi vb.) ile kişiler Travma Sonrası Büyüme dediğimiz süreci yaşayabilir ve bu deneyimden daha dayanıklı bir şekilde çıkabilirler.