Yetersizlik: Gerçek mi, Zihnin Hikâyesi mi?

Birçok insan hayatının bir döneminde şu cümleyi içinden geçirir:

“Ben yeterli değilim.”

Bu düşünce bazen bir iş görüşmesinden önce, bazen bir ilişki içinde, bazen de herkesin başarılı göründüğü bir ortamda ortaya çıkar. İlginç olan ise şu: Bu duygu çoğu zaman gerçek performansımızla değil, zihnimizin bize anlattığı hikâyelerle ilgilidir.

Psikolojide buna yetersizlik inancı diyoruz.

Yetersizlik inancı çoğu zaman bir anda oluşmaz. Çocuklukta alınan eleştiriler, sürekli karşılaştırılmak, hata yapmanın tolere edilmediği ortamlar ya da “daha iyi olmalısın” mesajı veren deneyimler zamanla içselleşir. Bir süre sonra dışarıdan gelen bu sesler, kişinin kendi iç sesi haline gelir.

Ve kişi fark etmeden şu filtreyle yaşamaya başlar:

Başarılar küçültülür, hatalar büyütülür.

Örneğin biri bir projede başarılı olduğunda “Şanslıydım” diye düşünebilir. Ama küçük bir hata yaptığında bunu “Ben zaten böyleyim” diye genelleyebilir. Böylece zihin, var olan yetkinlikleri görmezden gelirken yetersizlik hissini sürekli besler.

Oysa psikolojik araştırmalar bize önemli bir şeyi gösteriyor:

İnsanların çoğu düşündüklerinden çok daha yeterlidir. Ama düşüncelerine fazla inanırlar.

Yetersizlik hissiyle baş etmenin ilk adımı, bu düşünceleri gerçek olarak değil, zihinsel yorumlar olarak fark etmektir.

“Ben yeterli değilim” düşüncesi geldiğinde kendimize şu soruyu sormak güçlü bir başlangıç olabilir:

“Bu bir gerçek mi, yoksa zihnimin bana anlattığı bir hikâye mi?”

Çoğu zaman cevap düşündüğümüzden farklıdır.

Belki de mesele gerçekten yetersiz olmak değildir.

Belki mesele, uzun zamandır aynı hikâyeyi dinliyor olmaktır.

Ve iyi haber şu:

İnsan zihni yeni hikâyeler yazabilir. ✨