Durduk Yere Neden Baş Döner? Psikolojik Nedenler

Durduk yere baş dönmesi, belirgin bir neden yokmuş gibi görünürken ortaya çıkan sersemlik, dengesizlik, bayılacakmış gibi olma ya da çevrenin dönüyormuş gibi hissedilmesidir. İç kulak sorunları, tansiyon değişiklikleri, kan şekeri düşüklüğü, kansızlık, susuzluk ve ilaç yan etkileri sık nedenler arasındadır. Kaygı ve stres de baş dönmesine yol açabilir.

Baş dönmesi, baş ağrısı, titreme, uyuşma ve geçmeyen yorgunluk gibi belirtiler bazen bedende saptanabilen bir hastalık olmadan, stres ve kaygı gibi psikolojik etkenlerle ortaya çıkar ya da bu etkenlerle şiddetlenir. Bu tür belirtilere psikosomatik belirtiler denir. Beden ve zihin birbirinden ayrı çalışmaz; uzun süreli stres kaslardan sindirime, uykudan bağışıklığa kadar pek çok sistemi etkileyebilir.

Ancak bu belirtilerin her biri önemli tıbbi durumların da işareti olabilir. Bu nedenle yeni başlayan, şiddetli ya da tekrarlayan bedensel şikâyetlerde önce bir hekim tarafından tıbbi değerlendirme yapılması gerekir. Psikolojik bir açıklamaya ancak bedensel nedenler dışlandıktan sonra ulaşılabilir.

Ne Zaman Hemen Acil Yardım Alınmalı?

Aşağıdaki belirtilerden biri ani başladıysa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun:

1. Yüzün bir tarafında kayma, kolda ya da bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma
2. Konuşmada bozulma, söyleneni anlayamama
3. Ani görme kaybı ya da çift görme
4. Hayatınızda yaşadığınız en şiddetli, ani başlayan baş ağrısı
5. Baş dönmesiyle birlikte bayılma, göğüs ağrısı ya da çarpıntı
6. Baş ağrısıyla birlikte ateş, ense sertliği ya da bilinç bulanıklığı
7. Kafa travması sonrasında başlayan baş ağrısı, kusma ya da baş dönmesi

Durduk Yere Neden Baş Döner?

Baş dönmesi farklı biçimlerde hissedilebilir: Çevrenin dönmesi (vertigo), bayılacakmış gibi olma ya da dengesizlik ve sersemlik. Hangi tür baş dönmesinin yaşandığı, olası nedenler hakkında hekime önemli ipuçları verir.

Sık Görülen Bedensel Nedenler

1. İç kulak ve denge sistemi sorunları
2. Ani ayağa kalkınca tansiyonun düşmesi
3. Yetersiz sıvı alımı ve uzun süre aç kalma
4. Kansızlık ve bazı vitamin eksiklikleri
5. Kalp ritim bozuklukları
6. Bazı ilaçların yan etkileri
7. Migren ve nörolojik nedenler

Psikolojik Baş Dönmesi

Psikolojik baş dönmesi, bedensel bir neden bulunmadığı hâlde kaygı ve stresle ortaya çıkan ya da artan sersemlik ve dengesizlik hissidir. Kişiler bunu çoğu zaman "başımın içi boşalıyor", "yerde yürüyorum ama sallanıyorum" ya da "kendimi pamuk gibi hissediyorum" diye tarif eder. Kaygı sırasında nefesin hızlanması (hiperventilasyon) bu tür bir baş dönmesinin sık nedenlerinden biridir. Kalabalık ortamlar, marketler ya da hareketli görsel ortamlar belirtileri artırabilir.

Kaygıya bağlı nefes darlığı ve çarpıntı hakkında daha fazla bilgi için Kalp Çarpıntısı Neden Olur? rehberine bakabilirsiniz.

Psikolojik Baş Ağrısı Belirtileri

Stres ve kaygıyla en çok ilişkilendirilen baş ağrısı türü gerilim tipi baş ağrısıdır. Halk arasında "psikolojik baş ağrısı" olarak bilinen bu ağrının sık bildirilen özellikleri şunlardır:

1. Başın iki yanında ya da tamamında baskı, sıkışma hissi
2. "Başıma bant sarılmış gibi" ya da "başım mengeneye alınmış gibi" tarifi
3. Zonklayıcı değil, sıkıştırıcı nitelikte ağrı
4. Boyun, omuz ve çene kaslarında gerginlik
5. Stresli, yoğun ya da uykusuz günlerde artış
6. Genellikle günlük işleri yapmaya engel olmayan, hafif ya da orta şiddet

Baş ağrısının türünü ve nedenini belirlemek hekimin işidir. Ağrının karakteri değiştiyse, sıklığı arttıysa, uykudan uyandırıyorsa ya da 50 yaşından sonra yeni başladıysa mutlaka tıbbi değerlendirme gerekir. Ağrı kesicilerin uzun süre ve sık kullanılması da baş ağrısını sürekli hâle getirebileceğinden ilaç kullanımı hekimle planlanmalıdır.

Titreme Neden Olur?

Titreme, vücudun bir bölümünde, çoğunlukla ellerde görülen istemsiz ve ritmik sallanmadır. Her insanda gözle görülmeyecek düzeyde hafif bir titreme bulunur; bazı durumlarda bu titreme belirginleşir.

Titremeye yol açabilen başlıca nedenler şunlardır:

1. Kaygı, stres ve heyecan: Adrenalin salgısı titremeyi artırır. Sınav, sunum ya da tartışma anında ellerin titremesi buna örnektir.
2. Kafein ve nikotin: Fazla kahve, çay ya da enerji içeceği titremeyi tetikleyebilir.
3. Yorgunluk ve uykusuzluk
4. Kan şekeri düşüklüğü
5. Tiroit bezinin fazla çalışması
6. Alkol kullanımı ya da alkolün aniden bırakılması
7. Bazı ilaçların yan etkileri
8. Nörolojik hastalıklar: Esansiyel tremor gibi durumlar ya da diğer hareket bozuklukları

Kaygıya bağlı titreme genellikle stresli anla birlikte başlar ve sakinleşince azalır. Ancak nedeni bilinmeyen, giderek artan, dinlenirken de devam eden ya da tek tarafta başlayan titremelerde mutlaka bir hekime başvurulmalıdır.

Parestezi Nedir?

Parestezi, ciltte karıncalanma, iğnelenme, uyuşma, yanma ya da "elektrik çarpması" gibi hissedilen anormal duyulardır. Bacak bacak üstüne atıldığında ayağın uyuşması gibi geçici parestezi herkeste görülebilir.

Paresteziye yol açabilen nedenler oldukça çeşitlidir:

1. Sinir sıkışmaları ve boyun ya da bel fıtıkları
2. B12 vitamini eksikliği
3. Diyabet
4. Tiroit sorunları
5. Bazı nörolojik hastalıklar
6. İnme (ani başlayan tek taraflı uyuşmada acil durum)
7. Kaygı ve hiperventilasyon

Kaygı sırasında hızlı nefes almak, özellikle ellerde, ayaklarda ve dudak çevresinde karıncalanmaya yol açabilir. Bu tür uyuşma genellikle her iki tarafta görülür ve kaygı azaldığında geçer. Yine de uyuşmanın nedenini kendiniz belirlemeye çalışmayın; özellikle sürekli, tek taraflı ya da güçsüzlükle birlikte görülen uyuşmalar hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Mental Yorgunluk Nedir?

Mental yorgunluk, uzun süreli zihinsel çaba, stres ya da duygusal yük sonrasında ortaya çıkan, dinlenmekle kolayca geçmeyen zihinsel tükenmişlik hâlidir. Psikolojik yorgunluk olarak da adlandırılır. Kişi bedenen çok yorulmamış olsa bile kendini bitkin, odaklanamaz ve isteksiz hissedebilir.

Psikolojik Yorgunluk Belirtileri

1. Uyumasına rağmen dinlenmemiş uyanma
2. Dikkat toplamada ve karar vermede güçlük
3. Unutkanlık ve zihinsel bulanıklık hissi
4. Sinirlilik ve tahammülsüzlük
5. Daha önce keyif veren şeylere karşı isteksizlik
6. Baş ağrısı, kas ağrıları ve sindirim şikâyetleri
7. Sosyal ortamlardan uzak durma isteği

Uzun süren yorgunluk; kansızlık, tiroit sorunları, vitamin eksiklikleri, uyku apnesi ve kronik hastalıklar gibi bedensel nedenlerle de ilişkili olabilir. Bu nedenle önce hekim değerlendirmesi gerekir. Uyku düzeninin yorgunluk üzerindeki etkisi için Uyku Bozuklukları rehberine bakabilirsiniz.

Psikolojik Ağrılar Nasıl Ortaya Çıkar?

Psikolojik ağrılar, bedende saptanabilir bir neden bulunmayan ya da bulunan nedenle açıklanamayacak kadar yoğun hissedilen ağrılar için kullanılan genel bir ifadedir. Bu ağrılar "hayali" değildir; kişi gerçekten ağrı hisseder. Stres ve kaygı, ağrı algısını artırabilir ve kasların sürekli gergin kalmasına neden olabilir.

Stresle ilişkili olabilen sık şikâyetler şunlardır:

1. Boyun, sırt ve omuz ağrıları
2. Çene sıkma ve diş gıcırdatma
3. Mide ağrısı, hazımsızlık ve bağırsak düzensizlikleri
4. Göğüste sıkışma ya da batma hissi
5. Yaygın kas ağrıları

Bedensel belirtilerin yoğun sağlık kaygısına, sık doktor ziyaretlerine ve günlük yaşamda belirgin kısıtlanmaya yol açtığı durumlar, ruh sağlığı alanında ayrıca değerlendirilir. Bu değerlendirme ve tanı yalnızca bir uzman tarafından yapılabilir.

Psikosomatik Belirtilerle Nasıl Baş Edilir?

Hekim değerlendirmesinden sonra belirtilerin stres ve kaygıyla ilişkili olduğu düşünülüyorsa aşağıdaki yöntemler yardımcı olabilir:

1. Yavaş nefes: Nefes verişini uzatmak, hiperventilasyona bağlı baş dönmesi ve karıncalanmayı hafifletebilir.
2. Kas gevşetme: Kasları sırayla birkaç saniye gerip bırakmak, gerilime bağlı ağrıları azaltabilir.
3. Düzenli uyku ve beslenme: Öğün atlamamak ve yeterli su içmek baş dönmesi ve titremeyi tetikleyen etkenleri azaltır.
4. Kafeini sınırlamak: Özellikle titreme ve çarpıntı yaşayanlarda faydalı olabilir.
5. Hareket etmek: Hafif ve düzenli egzersiz stresin bedendeki etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir.
6. Mola vermek: Yoğun zihinsel çalışma sırasında kısa aralar mental yorgunluğu hafifletebilir.

Stresle baş etme yolları için Stres Yönetimi rehberine de göz atabilirsiniz.

Ne Zaman Uzmana Başvurulmalı?

Tıbbi tetkikler normal çıktığı hâlde bedensel belirtiler devam ediyor ve yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir:

1. Belirtiler haftalardır sürüyor ve sık tekrarlıyorsa
2. Belirtiler yüzünden ciddi bir hastalığınız olduğundan sürekli endişe ediyorsanız
3. Sık sık doktor değiştiriyor, tetkikler normal çıksa da rahatlayamıyorsanız
4. Eşlik eden kaygı, mutsuzluk, uykusuzluk ya da panik atak benzeri ataklar varsa

Kaygının genel belirtileri için Anksiyete Nedir? rehberini okuyabilirsiniz. Advicemy'de stres, kaygı ve psikosomatik şikâyetler konusunda çalışan uzmanların profillerini inceleyebilir, uzmanlık alanlarını ve danışan yorumlarını karşılaştırabilirsiniz. Uzmanları görmek için Online Psikolog sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Stres baş dönmesi yapar mı?

Evet, stres ve kaygı baş dönmesine yol açabilir. Kaygı sırasında nefesin hızlanması, kas gerginliği ve stres hormonlarının etkisi sersemlik ve dengesizlik hissine neden olabilir. Ancak baş dönmesinin iç kulak, tansiyon, kalp ve nörolojik nedenleri de vardır. Bu nedenle önce hekim değerlendirmesi yapılmalıdır.

Psikolojik baş ağrısı ne kadar sürer?

Stresle ilişkili gerilim tipi baş ağrısı birkaç saat sürebileceği gibi bazı kişilerde günlerce devam edebilir. Süre ve sıklık kişiden kişiye değişir. Ağrı sıklaştıysa, karakteri değiştiyse ya da ağrı kesiciye giderek daha sık ihtiyaç duyuyorsanız nedenini anlamak için hekime başvurmanız önemlidir.

Kaygı uyuşma yapar mı?

Kaygı sırasında hızlı ve yüzeysel nefes almak, ellerde, ayaklarda ve dudak çevresinde karıncalanma ve uyuşmaya yol açabilir. Bu tür uyuşma genellikle kaygı azaldığında geçer. Ancak ani başlayan, tek taraflı ya da güçsüzlükle birlikte görülen uyuşma bir acil durum olabilir ve beklemeden 112 aranmalıdır.

Elleri titreyen kişi hangi doktora gitmeli?

El titremesi için ilk olarak aile hekimi, iç hastalıkları ya da nöroloji bölümüne başvurulabilir. Hekim, tiroit ve kan şekeri gibi tetkiklerle olası nedenleri değerlendirir. Titreme yalnızca stresli anlarda ortaya çıkıyor ve bedensel neden bulunmuyorsa kaygıyla çalışan bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir.

Mental yorgunluk ile tükenmişlik aynı şey mi?

Birbirine yakın kavramlardır ama aynı değildir. Mental yorgunluk, yoğun zihinsel çaba sonrası ortaya çıkan ve dinlenmeyle azalabilen bir durumdur. Tükenmişlik ise genellikle uzun süreli iş stresine bağlı gelişen; bitkinlik, işe karşı mesafelenme ve verimlilikte düşüşle seyreden daha kalıcı bir tablodur.

Psikosomatik belirtiler gerçek midir?

Evet. Psikosomatik belirtiler kişinin gerçekten hissettiği ağrı, baş dönmesi ya da uyuşma gibi belirtilerdir; "hayal ürünü" değildir. Stres ve kaygı bedenin sinir, hormon ve kas sistemlerini etkileyerek bu belirtilere yol açabilir. Bu nedenle hem bedensel hem de psikolojik yönleriyle ele alınmaları önemlidir.

Sonuç

Durduk yere baş dönmesi, baş ağrısı, titreme, uyuşma ve geçmeyen yorgunluk; pek çok bedensel hastalığın yanı sıra stres ve kaygıyla da ortaya çıkabilir. Bu belirtilerin gerçek olduğunu kabul etmek ve önce hekim değerlendirmesiyle bedensel nedenleri dışlamak en önemli adımdır. Tetkikler normal çıktığında stres ve kaygıyla çalışmak, belirtileri anlamanıza ve onlarla daha sağlıklı baş etmenize yardımcı olabilir.