Aynı Evin İçerisinde Birbirimizi Neden Duyamıyoruz

Birlikte yaşamak birbirimizi her türlü anlamak anlamına gelir mi?
Aynı evin içerisinde gün boyunca birçok şey konuşulur. Günlük işler, sorumluluklar, yapılacak planlar.. Peki bütün bunların arasında birbirimizin nasıl hissettiğini ne kadar fark ediyoruz?
Bazen karşımızdaki kişinin söylediklerini duymadığımız yada duysak ta önemsemediğimiz zamanlar olur. İçimizden deriz ki: “Ne kadar da abartıyor — Buna da bu kadar takılınmaz ki ?” Psikolojide bu durumu; yani bir kişinin duygularının küçümsenmesi, yok sayılması veya önemsizleştirilmesi kavramlarını ‘Duygusal Geçersizleştirme’ ile açıklarız ve bu tür tepkiler tekrarlandığında kişi kendini anlaşılmamış ve yalnız hisseder, aynı zamanda ilişkilerde duygusal mesafe oluşur. Oysa bir aile üyesinin yaşadığı sorunu dinlemek ile onun duygularını gerçekten anlamaya çalışmak aynı şey değildir.
1. Aynı Evde Olmak, Birbirimizi Anlamak Anlamına mı Gelir?
Aile üyeleriyle aynı ortamı paylaşmak ve gün içinde iletişim kurmak birbirimizin duygularını her zaman anladığımız anlamına gelmez. Karşımızdaki kişiyi dinlediğimizi düşünürken aslında aklımızdan bambaşka şeyler geçiyor, vereceğimiz cevaba odaklanıyor veya yaşadığı soruna hemen bir çözüm bulmaya çalışıyor olabiliriz. Örneğin, gün içinde yaşadığı bir sorunu ailesiyle paylaşan bir kişi, kendisine hemen öğüt verilmesinden çok sadece duygularının anlaşılmasına ihtiyaç duyabilir. Ancak iyiniyetle sunulan çözüm önerileri bile bazen kendimizi yeterince dinlenmediğini hissetmesine neden olur. Peki bir ilişkide anlaşılmış hissetmek neden bu kadar önemlidir?
Laurenceau, Barrett ve Pietromonaco (1998); kişilerarası yakınlık üzerine gerçekleştirdikleri araştırmada, bireylerin kendilerini açmaları ve karşılarındaki kişiyi duyarlı olarak algılamaları ile yaşadıkları yakınlık deneyimi arasındaki ilişkiyi incelemişlerdir. Sonuç şaşırtıcı olmamakla birlikte, kişinin karşısındaki insan tarafından anlaşıldığını, önemsendiğini ve desteklendiğini hissetmesinin duygusal yakınlığı daha da arttırdığını ve iletişimi daha da kuvvetlendirdiğini göstermiştir. Doğrudan aile içi iletişimi incelemese de bu araştırma bize aile ilişkilerini değerlendirmek için önemli bir bakış açısı sunmaktadır.
2. Duyguların Görülmemesi: Aile İçinde Anlaşılma İhtiyacı?
Aile içinde birinin yaşadığı kaygı, üzüntü diğer aile üyeleri tarafından aynı derecede değerlendirilmeyebilir. Birine göre anlamsız görünen bir olay, başka biri için oldukça zorlayıcı gelebilir. Bu farklılıklar doğal olsa da kişinin hissettiklerinin küçümsenmesi, kendisini anlaşılmamış hissetmesine neden olur. Bahsettiğimiz duygusal geçersizleştirme kavramı karşı tarafı düşünüyor gibi göründüğümüz durumlarda aslında o kişiyi yalnızlaştırdığımız ve `nasıl olsa yine beni geçiştirecek` algısı yaratarak zamanla duygularını paylaşmaktan çekinmesine sebep olabilir. Peki özellikle ebeveynlerin çocukların duygularına verdiği tepkiler neden önemlidir?
Araştırmacılar Eisenberg, Cumberland ve Spinrad (1998), ebeveynlerin çocukların duygusal gelişimindeki rolünü ele aldıkları bilimsel derlemede, ebeveynlerin olumsuz duygusallığını ve çocukların duygularını ifade etmelerine yönelik olumsuz tepkilerini, çocukların düşük sosyal yeterliliğine bağlamışlardır. Olumsuz aktarım yaptığımız duygu durumları çocukta da olumsuz sosyal gelişmeyi etkiler. Mesela, çocukların öfkesini anlamaya çalışırken başkalarına zarar veren davranışlarına da sınır koymak mümkündür. Ancak şu ayrımı yapmak gerekir: Birinin duygularını anlamaya çalışmak ile empati göstermek onun her davranışını onaylamak ve koşulsuz kabul etmek anlamına gelmez. Bu olmamalıdır da.. Farklı bakış açıları içinde olsak ta birbirimizin hissettiklerine saygı göstermek ve farklı duygusal tepkileri anlamaya çalışmak, karşılıklı anlayışı destekleyen önemli adımlardan biridir.
3. İletişimi Zorlaştıran Alışkanlıklar: Birbirimizi Nasıl Daha İyi Duyabiliriz?
Günlük hayatın yoğunluğu içerisinde aile üyeleriyle iletişim kurarken farkında olmadan bazı alışkanlıklar geliştirebiliriz. Karşımızdaki kişinin sözünün tamamlanmasını beklemeden cevap vermek, yaşadığı soruna yeterince dinlemeden hemen çözüm bulmaya çalışmak veya konuşma sırasında başka şeylerle ilgilenmek bunlardan birkaçıdır. Oysa dinlemek dediğimiz yalnızca söylenen kelimeleri duymaktan ibaret değildir. Karşışımızdaki kişinin duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışmak, anlamadığımız noktalarda sorular sormak ve dahası merak etmek hemen çözüm bulmaya çalışmaktan daha değerli bir destektir.
Bununla ilgili, Weger ve arkadaşları (2014); aktif dinleme, tavsiye verme ve kısa onaylarla karşılık verme biçimlerini karşılaştırırken dinleme tarzının kişilerin görüşme deneyimini nasıl değerlendirdikleri konusuyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Buna göre iletişimde yalnızca konuşma değil, karşı tarafın söylediklerine nasıl karşılık verdiğimiz da bir okadar önemlidir. Elbette çözüm önerisine de ihtiyaç duyulabilir ama önemli olan o esnada karşımızdaki kişinin anlaşılmaya mı yoksa bir sorunu çözmeye mi ihtiyaç duyduğunu fark etmeye çalışmaktır.
Günümüzde dijital teknolojiler de aile içindeki etkileşimin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Hepimiz zaman zaman yaşarız ki, aynı odanın içinde dikkatimiz telefonlarımıza veya ekranlara yönelebilir. Bu durum karşılıklı iletişimin kesintiye uğramasına neden olabilir. Önemli olan yalnızca birlikte geçirilen zaman değil, bu zaman içerisinde birbirimize ne ölçüde dikkat ettiğimizdir. Bir aile üyesinin sözünü kesmeden dinleyebilmek, ne hissettiğini sormak veya konuşma sırasında dikkatimizi tamamiyle ona yöneltmek daha açık bir iletişim kurmamıza yardımcı olur.
Her konuşma aynı fikirde olmakla sonuçlanmayabilir. Bazen yaşanan bir anlaşmazlığı çözmek te mümkün olmayabilir. Ancak birbirimizin duygularını anlamaya çalışmak, her şeye rağmen, karşılıklı empati geliştirmemize olanak sağlar.
Aslında kendimize şu soruları sormalıyız: Karşımızdaki kişiyi hemen düzeltmeye çalışmadan dinleyebiliyor muyum? Farklı düşündüğümüzde bile onun yaşadıklarına yer açabiliyor muyum? Aynı evde birbirimizin sesini duyuyoruz peki birbirimizi en son ne zaman gerçekten anlamaya çalıştık?… Bunlara içtenlikle ‘evet’ diyebiliyorsanız birbirimizi anlamak için gösterdiğimiz çabayı da farkediyoruz demektir. Her zaman başaramıyor olabiliriz ama önemli olan bunları belirleyip dönüştürebilmektir.
Çünkü bazen insanın ihtiyacı, kendisine ne yapması gerektiğinin söylenmesi değil, ne hissettiğinin sorulmasıdır.
Kaynakça:
- Eisenberg, N., Cumberland, A., & Spinrad, T. L. (1998). Parental socialization of emotion. Psychological inquiry, 9(4), 241–273.
- Laurenceau, J. P., Barrett, L. F., & Pietromonaco, P. R. (1998). İntimacy aş an interpersonal process: the importance of self-disclosure, partner disclosure, and perçeived partner responsiveness in interpersonal exchanges. Journal of personality and social psychology, 74(5), 1238.
- McDaniel, B. T., & Radesky, J. S. (2018). Technoference: Parent distraction with technology and associations with child behavior problems. Child development, 89(1), 100–109.
- Weger Jr, H., Castle Bell, G., Minei, E. M., & Robinson, M. C. (2014). The relatıve effectiveness of active listening in initial ınteractions. International Journal of Listening, 28(1), 13–31.


