Kültür Şoku - Neye Alışmaya Çalışıyoruz?

busra-ozcelik

Bir önceki bloğumda göç etmenin psikolojik yönlerine genel bir çerçeveden değinmiştim. Bu yazıda ise göç sürecinin alt temalarından biri olan ‘kültür şoku’na odaklanmak istiyorum.


Çoğu göçmen bana katılacaktır ki ilk birkaç hafta her şey heyecan vericidir; yeni yerler keşfetmek, yeni insanlar tanımak , yeni bir dilde anlaşabilmek hayatımıza bir soluk getirir ve köklü bir değişimin de başlangıcıdır. Fakat zaman geçtikçe, neden orda olduğumuzu fark etmeye başladığımız an, o keyifli anlar yerini farkındalığa ve sorumluluklara bırakır ki insan zamanla kendini daha yalnız, daha yorgun ve aslında o yere de ait değilmiş gibi hissetmeye başlar. Peki ya bütün bu hisler psikolojide ‘kültür şoku’ olarak adlandırılan doğal bir sürecin parçası olabilir mi?


Kültür şoku tanımı ilk kez psikolog ve antropolog Kalervo Oberg (1960) tarafından kullanılmış olup; bireyin alışık olduğu kültürel çevreden ayrılarak yeni bir kültüre uyum sağlamaya çalışırken yaşadığı psikolojik ve duygusal zorlanma sürecini tanımlar. Bu süreçte birey; yabancılık hissi, kaygı, yalnızlık ve belirsizlik gibi yoğun duygular yaşar.


Ancak kültür şoku herkes tarafından aynı şekilde ve aynı yoğunlukta yaşanmaz. Kişilerin bu köklü değişimi algılama ve adaptasyon süreçleri farklılık gösterir. Bazıları daha kolay uyum sağlayabilirken, bazı insanlar bu durumla uzun süre mücadele verir. Öyle ki araştırmalar, kültür şokunun çoğu zaman belirli aşamalardan oluşan doğal bir uyum süreci olduğunu göstermektedir. Kültür şokunun aşamaları’nı Oberg (1960) 4 temel madde üzerinden açıklanmıştır:


  1. Balayı (Honeymoon) Dönemi: Yeni bir ülkeye vardığımızda içimizde hissettiğimiz heyecan, merak ve yeni deneyimler bize oldukça keyif verir ve ilgi çekicidir. Bu dönemde karşılaşılan farklılıklar çoğunlukla olumlu değerlendirilir.
  2. Kriz Dönemi: Kültürel farklılıklar belirginleşir ve bize hayal kırıklığı, dil zorlukları, özlem, yalnızlık hissi ve aslında ‘ben burada ne yapıyorum’ veya ‘buraya ait miyim?’ sorgulamaları başlatır.
  3. Uyum (Adjustment) Dönemi: Zaman içerisinde kişi günlük yaşama daha adapte hale gelir ve alışmaya başlar. Yeni kültürün kurallarını ve sosyal normlarını anlaması kolaylaşır. Kaygı azalırken özgüven ve kontrol hissi artar.
  4. Adaptasyon veya Ustalık (Adaptation) Dönemi: Birey artık hem kendi kimliğini korur hem de yeni kültürde rahatça sosyal ilişkiler kurabilir ve esnek bir denge sağlar.


Bu veriler ışığında gördüğümüz üzere kültür şoku zamanla alışkanlığa dönüşür. Ancak ilginç olan, bu süreç yalnızca yeni bir ülkeye taşınırken yaşanmaz. Uzun yıllar sonra kendi ülkesine dönen bireyler de benzer duygular yaşayabilir. Bu seferde ‘tersine kültür şoku’ yaşanmaktadır. Kişi ait olduğunu düşündüğü yerde bile, yani kendi evinde, uzun bir aradan sonra yabancı hissedebilir. Çünkü geri döndüğünde yalnızca bıraktığı ülkeye dönmez; aradan geçen zamanda değişmiş bir ‘kendilikle’ de geri döner. Bu nedenle eve dönüş, beklenenin aksine, belli bir süre yeniden kendi evine uyum sürecini de beraberinde getirebilir. Dolayısıyla bu konu göç psikolojisinin dikkat çeken başlıklarından biri haline gelmektedir.


Belki de göçün en düşündürücü taraflarından biri tam olarak burada başlar: insan zamanla nereye ait olduğunu değil, nerede kendisi gibi hissedebildiğini sorgular. Peki insan iki yer arasında kaldığında, her ikisine de biraz ait ama aynı zamanda biraz yabancı hissedebilir mi?




Kaynak:

Oberg, K. (1960). Culture Shock: Adjustment to New Cultural Environments. Practical Anthropology, 7, 177–182

advicemy-footer
logo

Bizi Takip Edin

advicemyGooglePlay
advicemyGooglePlay

Dikkat - Online danışmanlık hizmeti, herkese uygun bir hizmet değildir. İntihar veya kendine zarar vermek gibi düşüncelere sahipseniz, sitedeki hizmetler size uygun olmayabilir. Bu durumdaysanız aşağıdaki yardım numaraları ile iletişime geçmenizi tavsiye ederiz.

Acil Yardım Hattı: 112, Polis İmdat Hattı: 155, Aile İçi Yardım Hattı: 183, Uyuşturucu İle Mücadele Yardım Hattı: 191