Kendimize Neden Bir Türlü Yetemiyoruz?

Günün sonunda kendinize hiç şu soruyu sorduğunuz oluyor mu? "Bugün ne yaptım?"

Çoğumuzun zihninden geçen cevap, aslında yaptıklarımızdan çok yapamadıklarımızla ilgilidir.

Yetiştiremediğimiz işler, ertelediğimiz sorumluluklar, yeterince çalışmadığımızı düşündüğümüz konular, başkalarının bizden daha ileride olduğunu hissettiğimiz anlar…

Bir süre sonra bütün bunlar tek bir düşüncede birleşebilir:

“Ben yeterince iyi değilim.”

Oysa burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Kendimizi değerlendirme biçimimiz, çoğu zaman gerçek performansımızdan bağımsız olarak şekillenebilir.

Başarı ile değerimizi birbirine karıştırdığımızda çocukluktan itibaren başarı, sorumluluk, çalışkanlık ve performans üzerinden aldığımız geri bildirimler; zamanla kendimizle ilgili bazı inançların oluşmasına katkıda bulunabilir.

“Başarılı olursam takdir edilirim.”

“Hata yaparsam hayal kırıklığı yaratırım.”

“Daha fazlasını yapmalıyım.”

Bu düşünceler yetişkinlikte farklı biçimlerde karşımıza çıkabilir.

Bir sınavdan beklediğimiz puanı alamadığımızda, işimizi istediğimiz kadar iyi yapamadığımızda, arkadaşlarımızın veya çevremizdeki insanların bizden daha ileride olduğunu düşündüğümüzde yalnızca yaşadığımız durumu değerlendirmeyiz.

Bazen doğrudan kendimizi değerlendirmeye başlarız.

Bir başarısızlık “Bu konuda istediğim sonucu alamadım.” olmaktan çıkar ve “Ben başarısızım.” düşüncesine dönüşebilir.

Bir hata “Yanlış yaptım.” olmaktan çıkar ve “Ben zaten hiçbir şeyi doğru yapamıyorum.” hâline gelebilir.

İşte bu noktada kişinin kendisiyle kurduğu dil önem kazanır.

Kendimize söylediğimiz sözlerin bir karşılığı var. Yakın bir arkadaşınız size gelip: “Bugün hiçbir şeyi yetiştiremedim. Çok yetersiz hissediyorum.” dese ona nasıl karşılık verirdiniz?

Muhtemelen onu anlamaya çalışır, yaşadığı yoğunluğu fark eder ve tek bir günün onun bütün değerini belirlemediğini söylersiniz.

Peki aynı cümleyi kendiniz söylediğinizde neden aynı anlayışı göstermek zorlaşıyor?

Çünkü kendimize karşı çoğu zaman başkalarına olduğumuzdan daha katı olabiliyoruz.

Kendimize yönelik eleştiri, kısa vadede bizi motive ediyor gibi görünse de sürekli ve yoğun hâle geldiğinde kişinin hata yapma korkusunu, kaygısını ve yetersizlik hissini besleyebilir.

Bu nedenle mesele kendimize hiç eleştiri yöneltmemek değildir.

Mesele, eleştirinin bizi geliştiren bir geri bildirim mi yoksa kendimizi değersizleştiren bir iç konuşma mı olduğuna dikkat etmektir.

Peki kendimize nasıl yaklaşabiliriz?

Öncelikle “Daha fazlasını yapmalıyım.” düşüncesini otomatik olarak doğru kabul etmek yerine durup şunu sorabiliriz:

“Şu anda gerçekten daha fazlasına mı ihtiyacım var, yoksa kendime biraz alan tanımaya mı?”

Bazen çözüm daha fazla çalışmak olabilir.

Bazen yardım istemek.

Bazen sınır koymak.

Bazen bir hatayı kabul edip yeniden denemek.

Bazen de hiçbir şey yapmadan dinlenmek.

Kendimize iyi davranmak, sorumluluklarımızı görmezden gelmek ya da gelişimden vazgeçmek anlamına gelmez.

Tam tersine, kişinin kendisini olduğu hâliyle kabul edebilmesi; değişim ve gelişim sürecini daha gerçekçi bir zemine taşıyabilir.

Çünkü insan yalnızca başardıkları kadar değerli değildir.

Bir insanın değeri, üretken olduğu günlerde artıp hiçbir şey yapamadığı günlerde azalmaz.

Belki de zaman zaman kendimize sormamız gereken soru,

“Nasıl daha iyi olabilirim?” kadar,

“Şu an kendime nasıl daha iyi davranabilirim?” sorusudur.

Kendimizle kurduğumuz ilişki, hayatımızın geri kalanıyla kurduğumuz birçok ilişkinin de temelini oluşturur.

Ve bazen değişim, kendimizi daha fazla zorlamakla değil; kendimize yıllardır söylediğimiz bazı cümleleri yeniden düşünmekle başlar.