Neden Kendimizi Sürekli Açıklıyoruz?

Kendini Sürekli Açıklamak Zorunda Hissediyorsan…

Hiç bir karar aldığında, bir şeye “hayır” dediğinde ya da sadece kendi istediğin gibi davrandığında, bunu başkalarına uzun uzun açıklama ihtiyacı hissettin mi?

“Yanlış anlamasın.”

“Bana kırılmasın.”

“Bencil olduğumu düşünmesin.”

“Aslında neden böyle yaptığımı anlatmam gerekiyor.”

Bazen kendimizi ifade etmekten çok, kendimizi kabul ettirmeye çalışırken bulabiliriz. Söylediğimiz bir “hayır”ın arkasından uzun açıklamalar gelir. Bir tercihimizi savunur, verdiğimiz kararı gerekçelendirmeye çalışır, karşımızdaki kişinin bizi haklı bulmasını bekleriz.

Peki neden?

Kendimizi açıklama ihtiyacının altında ne var?

Sürekli kendini açıklama ihtiyacı çoğu zaman yalnızca iletişim biçimiyle ilgili değildir. Bunun altında onaylanma ihtiyacı, reddedilme korkusu, suçluluk duygusu veya yanlış anlaşılma kaygısı bulunabilir.

Özellikle çocukluk döneminde kişinin duygularının, tercihlerinin veya sınırlarının yeterince dikkate alınmadığı deneyimler varsa, ilerleyen yıllarda kendisini açıklayarak kabul görmeye çalışma eğilimi gelişebilir.

Örneğin çocukken sık sık:

“Bunu neden yaptın?”

“Böyle davranman için bir sebep yok.”

“Ben senin yerinde olsam…”

gibi tepkilerle karşılaşan biri, zamanla kendi kararlarının tek başına yeterli olmadığına inanabilir.

Böylece yetişkinlikte basit bir tercihin bile arkasına uzun bir açıklama ekleme ihtiyacı ortaya çıkabilir.

“Hayır” dediğimizde neden suçlu hissediyoruz?

Birine “hayır” demek, aslında yalnızca bir isteği reddetmek değildir. Bazen zihnimizde çok daha büyük anlamlar taşır.

“Hayır dersem beni sevmez.”

“Beni bencil bulur.”

“Onu hayal kırıklığına uğratırım.”

“İyi bir insan bunu yapmaz.”

Oysa bir isteği reddetmek, karşımızdaki kişiyi reddetmekle aynı şey değildir.

Birine hayır demek, o kişiye değer vermediğimiz anlamına gelmez.

Bazen sadece zamanımız, enerjimiz, ihtiyaçlarımız veya sınırlarımız buna izin vermiyordur.

Sağlıklı sınırlar, ilişkileri uzaklaştırmak için değil; ilişkilerin içinde kendimize de yer açabilmek için vardır.

Herkes tarafından anlaşılmak zorunda mıyız?

Belki de en zor kabul ettiğimiz gerçeklerden biri şu:

Kendimizi ne kadar iyi açıklarsak açıklayalım, herkes bizi istediğimiz şekilde anlamayabilir.

Çünkü insanların bizi değerlendirdiği yer yalnızca söylediklerimiz değildir. Kendi geçmişleri, deneyimleri, beklentileri ve inançları da devreye girer.

Bazen ne kadar dikkatli konuşursak konuşalım, karşımızdaki kişi bizi yanlış anlayabilir.

Bu durumda tekrar tekrar açıklamak çoğu zaman istediğimiz sonucu getirmez. Aksine bizi daha fazla yorabilir ve kendi kararımızdan şüphe etmemize neden olabilir.

Kendimizi ifade etmek önemlidir.

Ancak anlaşılmak ile onaylanmak aynı şey değildir.

Birinin kararımızı anlamaması, kararımızın yanlış olduğu anlamına gelmez.

Açıklamak mı, kendini savunmak mı?

Elbette kendimizi açıklamak her zaman olumsuz değildir.

İletişimde düşüncelerimizi, ihtiyaçlarımızı ve duygularımızı anlatmak sağlıklıdır. Sorun, bunu sürekli olarak karşımızdaki kişinin onayını kazanmak için yapmaya başladığımızda ortaya çıkar.

Örneğin:

“Bugün gelemeyeceğim çünkü çok yorgunum ve son zamanlarda gerçekten çok yoğun çalışıyorum. Ayrıca dün de…”

yerine bazen yalnızca:

“Bugün gelemeyeceğim, dinlenmeye ihtiyacım var.”

demek yeterlidir.

İkinci cümlede daha az açıklama vardır ama daha az değer yoktur.

Kendimizi açıklamak zorunda olmadığımız alanlar

Her kararımızın herkes tarafından anlaşılması gerekmez.

Kiminle görüşeceğimiz, ne kadar zaman ayıracağımız, hangi daveti kabul edip etmeyeceğimiz, dinlenmeye ne zaman ihtiyaç duyduğumuz veya hangi davranışların bizim için uygun olmadığı konusunda sınırlarımız olabilir.

Bunları ifade ederken uzun savunmalara ihtiyaç duymayabiliriz.

“Bunu yapmak istemiyorum.”

“Bu konuda kendimi rahat hissetmiyorum.”

“Bugün buna ayıracak enerjim yok.”

“Bu benim için uygun değil.”

Bunların her biri geçerli birer cümledir.

Peki kendimizi açıklama ihtiyacını nasıl fark edebiliriz?

Bir dahaki sefere bir kararınızı açıklarken kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

“Bunu gerçekten iletişim kurmak için mi açıklıyorum, yoksa karşımdaki kişinin beni onaylamasına mı ihtiyacım var?”

“Karşımdaki kişi kararımı kabul etmezse kendimi yanlış hissedecek miyim?”

“Hayır dediğim için suçlu muyum, yoksa gerçekten yanlış bir şey mi yaptım?”

“Bu açıklamayı yapmak benim ihtiyacım mı, yoksa karşımdaki kişinin tepkisini kontrol etme çabam mı?”

Bu sorular, davranışımızın arkasındaki ihtiyacı fark etmemize yardımcı olabilir.

Her açıklama bir zorunluluk değildir

Büyümek bazen daha çok şey söylemek değil, ne zaman susabileceğimizi öğrenmek anlamına da gelir.

Kendimizi ifade etmekten vazgeçmekten söz etmiyoruz. Tam tersine, kendimizi daha açık ve sağlıklı biçimde ifade edebilmekten söz ediyoruz.

Bir karar verdiğimizde onu savunmak zorunda olmadığımızı,

Bir sınır koyduğumuzda suçlu olmak zorunda olmadığımızı,

Birinin bizi anlamamasının bizim değerimizi azaltmadığını,

Ve her “hayır”ın arkasına uzun bir gerekçe eklemek zorunda olmadığımızı öğrenmek…

Bunların hepsi kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin bir parçasıdır.

Belki de bazen kendimize hatırlatmamız gereken en önemli cümle şudur:

“Kendimi ifade edebilirim ama kendimi kanıtlamak zorunda değilim.”

Çünkü sağlıklı bir ilişkide kendimizi sürekli savunmak zorunda kalmadan da var olabiliriz.

Ve bazen en güçlü sınır, uzun uzun anlatmak değil; sakin, açık ve suçluluk duymadan “Hayır, bunu istemiyorum” diyebilmektir.

Psikolojik Danışman

Beyza Akkaya