Kalp Çarpıntısı Neden Olur? Psikolojik Nedenler

Kalp çarpıntısı, kalbin hızlı, güçlü, düzensiz atıyormuş ya da "tekliyormuş" gibi hissedilmesidir. Çarpıntı; egzersiz, heyecan, kafein, ateş, bazı ilaçlar, tiroit sorunları, kansızlık ve kalp ritim bozuklukları gibi pek çok nedenle ortaya çıkabilir. Kaygı ve stres de çarpıntının en sık nedenlerinden biridir; bu duruma halk arasında psikolojik kalp çarpıntısı denir.

Kalbin hızlanması, nefesin daralması ya da boğazda bir şey takılmış gibi hissetmek son derece korkutucu olabilir. Bu belirtilerin önemli bir kısmı zararsız nedenlerle ortaya çıksa da kalp ve akciğer hastalıklarıyla da karışabilir. Bu nedenle yeni başlayan, sık tekrarlayan ya da şiddetli bedensel belirtilerde önce bir hekim tarafından tıbbi değerlendirme yapılması gerekir. Psikolojik bir nedenden söz edebilmek için öncelikle bedensel nedenlerin dışlanmış olması önemlidir.

Bu rehberde kalp çarpıntısının olası nedenlerini, kaygıya bağlı çarpıntı, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve yutkunma zorluğu belirtilerini, bu belirtiler ortaya çıktığında neler yapılabileceğini ve ne zaman acil yardım alınması gerektiğini bulabilirsiniz.

Ne Zaman Hemen Acil Yardım Alınmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa belirtilerin psikolojik olduğunu varsaymayın; beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun:

1. Göğüste baskı, sıkışma ya da ağrının kola, çeneye, sırta veya mideye yayılması
2. Bayılma, bayılacak gibi olma ya da bilinç bulanıklığı
3. Dinlenmeyle geçmeyen ciddi nefes darlığı
4. Dudaklarda ya da parmak uçlarında morarma
5. Çarpıntıyla birlikte soğuk terleme, şiddetli halsizlik veya baş dönmesi
6. Bilinen bir kalp hastalığı olan kişide yeni ya da farklı nitelikte çarpıntı

Kalp Çarpıntısı Neden Olur?

Çarpıntının nedenleri genel olarak üç grupta ele alınabilir. Bir kişide birden fazla neden aynı anda rol oynayabilir.

Günlük Yaşamla İlgili Nedenler

1. Yoğun egzersiz ve fiziksel efor
2. Kahve, çay, enerji içecekleri gibi kafeinli içecekler
3. Sigara ve nikotin ürünleri
4. Alkol ve madde kullanımı
5. Yetersiz sıvı alımı, uykusuzluk ve yorgunluk
6. Ağır yemekler

Tıbbi Nedenler

1. Kalp ritim bozuklukları (aritmiler) ve diğer kalp hastalıkları
2. Tiroit bezinin fazla çalışması
3. Kansızlık (anemi)
4. Ateş ve enfeksiyonlar
5. Kan şekeri düşüklüğü
6. Gebelik ve menopoz gibi hormonal değişiklikler
7. Bazı ilaçların yan etkileri

Psikolojik Nedenler

1. Kaygı (anksiyete) ve yoğun stres
2. Panik atak
3. Korku, öfke ya da ani heyecan
4. Uzun süreli zihinsel ve duygusal yük

Çarpıntının nedenini anlamak için hekim; muayene, elektrokardiyografi (EKG), kan tahlilleri ve gerekirse ritim holteri gibi tetkikler isteyebilir. Tetkikler normal çıktığında kaygı ve stres gibi psikolojik etkenler daha ayrıntılı değerlendirilebilir.

Kaygı Kalbi Neden Hızlandırır?

Beden bir tehdit algıladığında, gerçek ya da hayali olması fark etmeksizin, "savaş ya da kaç" tepkisi devreye girer. Adrenalin gibi stres hormonları salgılanır; kalp daha hızlı ve güçlü atar, nefes hızlanır, kaslar gerilir. Bu tepki tehlike anında bedeni harekete hazırlamak için vardır.

Kaygı bozukluklarında bu alarm sistemi gerçek bir tehlike yokken de çalışabilir. Kişi çarpıntıyı fark edince "kalbime bir şey oluyor" diye düşünür; bu düşünce kaygıyı artırır, artan kaygı da çarpıntıyı yoğunlaştırır. Bu kısır döngü, özellikle panik atak sırasında belirgindir. Kaygının genel belirtileri için Anksiyete Nedir? rehberine bakabilirsiniz.

Psikolojik Kalp Çarpıntısı Belirtileri

Kaygı ya da strese bağlı çarpıntıda sık bildirilen özellikler şunlardır:

1. Kalbin hızlandığını ya da göğüste "küt küt" attığını hissetme
2. Çarpıntının stresli bir olay, tartışma ya da kaygı verici bir düşünceyle başlaması
3. Boğazda ya da kulaklarda nabız hissetme
4. Eşlik eden titreme, terleme, el ve ayaklarda üşüme
5. Huzursuzluk, tetikte olma ve "kötü bir şey olacak" hissi
6. Dikkat başka yöne kaydığında ya da rahatlayınca belirtilerin azalması

Bu özellikler yalnızca farkındalık içindir. Çarpıntının psikolojik mi yoksa kalp kaynaklı mı olduğunu belirtilere bakarak ayırt etmek mümkün değildir; bu ayrımı yalnızca hekim yapabilir.

Psikolojik Kalp Ağrısı Nasıl Olur?

Kaygı ve stres sırasında göğüs bölgesinde rahatsızlık hissetmek sık görülür. Psikolojik kalp ağrısı olarak tarif edilen bu his kişiden kişiye değişir:

1. Göğüste batma, iğne saplanır gibi kısa süreli ağrılar
2. Göğüste sıkışma, ağırlık ya da daralma hissi
3. Göğüs kaslarında gerginliğe bağlı hassasiyet
4. Hızlı nefes almaya bağlı göğüs duvarında rahatsızlık

Ancak göğüs ağrısı her zaman ciddiye alınması gereken bir belirtidir. Kalp krizi belirtileri de bazen hafif ya da alışılmadık biçimde ortaya çıkabilir. Göğüs ağrısı yaşıyorsanız bunun psikolojik olduğuna kendiniz karar vermeyin; özellikle ağrı yayılıyor, eforla artıyor ya da nefes darlığı ve terleme eşlik ediyorsa hemen 112'yi arayın.

Psikolojik Nefes Darlığı Nedir?

Psikolojik nefes darlığı, akciğer ya da kalp kaynaklı bir sorun olmadığı hâlde kişinin yeterince nefes alamadığını hissetmesidir. Çoğu zaman kaygı ve stresle birlikte ortaya çıkar. Kaygı anında nefes farkında olmadan hızlanır ve yüzeyselleşir; buna hiperventilasyon denir. Hızlı nefes, kandaki karbondioksit dengesini değiştirerek baş dönmesi, karıncalanma ve göğüste sıkışma gibi belirtilere yol açabilir.

Psikolojik Nefes Darlığı Belirtileri

1. Derin nefes alamama ya da "nefesim yarım kalıyor" hissi
2. Sık sık iç çekme, esneme ya da derin nefes alma ihtiyacı
3. Göğüste sıkışma ve daralma
4. El, ayak ve dudak çevresinde karıncalanma
5. Baş dönmesi ve sersemlik hissi
6. Belirtilerin dinlenirken, uykuya dalarken ya da stresli anlarda artması

Anksiyete Nefes Darlığı Yapar mı?

Evet. Anksiyete nefes darlığı, kaygı bozukluklarında ve panik atakta sık görülen bir belirtidir. Kaygı arttıkça nefes hızlanır, nefes hızlandıkça da beden "tehlike var" sinyali almaya devam eder. Ancak astım, KOAH, kalp yetmezliği, kansızlık ve akciğer enfeksiyonları gibi pek çok tıbbi durum da nefes darlığına neden olur. Bu nedenle önce hekim değerlendirmesi gerekir.

Psikolojik Yutkunma Zorluğu Belirtileri

Kaygı ve stres sırasında bazı kişiler boğazlarında bir yumru ya da takılmış bir şey varmış gibi hisseder. Tıpta bu duyguya globus hissi denir. Sık bildirilen belirtiler şunlardır:

1. Boğazda yumru, düğüm ya da sıkışma hissi
2. Sürekli yutkunma ihtiyacı
3. Yutkunurken boğazın "kapanacakmış" gibi hissedilmesi
4. Hissin yemek yerken azalması, yemekler arasında belirginleşmesi
5. Stresli dönemlerde belirtilerin artması

Globus hissinde genellikle yiyeceklerin yutulmasında gerçek bir güçlük yoktur. Yutkunurken ağrı, lokmaların takılması, kilo kaybı, ses kısıklığı ya da boyunda şişlik gibi belirtiler varsa mutlaka bir hekime başvurulmalıdır; bu belirtiler farklı tıbbi nedenlerle ilişkili olabilir. Mide asidinin yemek borusuna kaçması (reflü) da benzer bir boğaz rahatsızlığına yol açabilir.

Kaygının neden olabileceği diğer bedensel belirtiler, baş dönmesi, titreme ve uyuşma için Psikolojik Baş Ağrısı, Baş Dönmesi ve Titreme rehberine bakabilirsiniz.

Kalp Çarpıntısına Ne İyi Gelir?

Hekim değerlendirmesinden sonra çarpıntının kaygı ya da stresle ilişkili olduğu düşünülüyorsa aşağıdaki yöntemler rahatlamaya yardımcı olabilir. Bu öneriler tıbbi tedavinin yerine geçmez.

1. Yavaş nefes: Burundan 4 saniyede nefes alıp ağızdan 6 saniyede vermek, bedenin gevşeme tepkisini destekleyebilir. Nefesi zorla derinleştirmeye çalışmak yerine verişi uzatmaya odaklanın.
2. Belirtiyi adlandırmak: "Bu kaygının bedenimdeki etkisi, birkaç dakika içinde azalabilir" diye kendinize hatırlatmak, kısır döngüyü yavaşlatabilir.
3. Kafeini azaltmak: Kahve, çay, kola ve enerji içeceklerini sınırlamak çarpıntı sıklığını azaltabilir.
4. Sigara ve alkolden uzak durmak: Her ikisi de çarpıntıyı tetikleyebilir.
5. Yeterli sıvı almak ve düzenli uyumak: Yorgunluk ve susuzluk kalbin daha hızlı atmasına katkıda bulunabilir.
6. Düzenli fiziksel etkinlik: Hekiminizin uygun gördüğü düzeyde yapılan yürüyüş gibi egzersizler stresle baş etmeyi kolaylaştırabilir.
7. Stres kaynaklarını ele almak: Uzun süreli stresle baş etme yolları için Stres Yönetimi rehberine bakabilirsiniz.

Hekime danışmadan herhangi bir ilaç ya da takviye kullanmaya başlamayın; kullandığınız ilaçları da kendi başınıza bırakmayın.

Ne Zaman Uzmana Başvurulmalı?

Bedensel nedenler dışlandıktan sonra da çarpıntı, nefes darlığı ya da boğazda yumru hissi devam ediyor ve yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir. Özellikle şu durumlar buna işaret edebilir:

1. Belirtiler sık tekrarlıyor ve "yine olacak mı" korkusu yaratıyorsa
2. Çarpıntı korkusuyla egzersizden, kalabalıktan ya da yalnız kalmaktan kaçınıyorsanız
3. Sık sık acil servise başvuruyor, tetkikler normal çıkmasına rağmen içiniz rahatlamıyorsa
4. Eşlik eden yoğun kaygı, uykusuzluk ya da panik atak benzeri ataklar varsa

Bilişsel davranışçı terapi, kaygının bedensel belirtilerini anlamak ve bunlarla baş etmek için sık kullanılan yöntemlerden biridir. Kaygı bozukluklarının türleri hakkında bilgi için Kaygı Bozuklukları rehberine göz atabilirsiniz.

Advicemy'de kaygı, panik atak ve stres konularında çalışan uzmanların profillerini inceleyebilir, uzmanlık alanlarını ve danışan yorumlarını karşılaştırabilirsiniz. Uzmanları görmek için Online Psikolog sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kalp çarpıntısının psikolojik olduğu nasıl anlaşılır?

Çarpıntının psikolojik olduğunu yalnızca belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir. Önce hekim muayenesi, EKG ve kan tahlilleri gibi tetkiklerle kalp ve diğer bedensel nedenler değerlendirilir. Bu nedenler dışlandıktan sonra çarpıntının stres ve kaygıyla ilişkisi bir ruh sağlığı uzmanıyla birlikte ele alınabilir.

Psikolojik kalp çarpıntısı tehlikeli midir?

Kaygıya bağlı çarpıntı çoğu zaman kalbe zarar vermez, ancak oldukça rahatsız edici ve korkutucu olabilir. Önemli olan, çarpıntının gerçekten kaygıya bağlı olduğundan emin olmaktır. Bu nedenle yeni başlayan ya da değişen çarpıntılarda önce hekime başvurulmalı, göğüs ağrısı veya bayılma eşlik ediyorsa hemen 112 aranmalıdır.

Psikolojik nefes darlığı ne kadar sürer?

Kaygıya bağlı nefes darlığı çoğu zaman kaygının azalmasıyla birlikte dakikalar içinde hafifler. Ancak stresli dönemlerde gün içinde sık tekrarlayabilir. Belirtiler uzun sürüyor, dinlenmeyle geçmiyor ya da giderek artıyorsa bunu psikolojik kabul etmeden önce bir hekim tarafından değerlendirilmeniz gerekir. Dinlenmeyle geçmeyen ciddi nefes darlığında ise beklemeden 112 aranmalıdır.

Boğazda yumru hissi neden olur?

Boğazda yumru hissi, tıpta globus hissi olarak bilinir ve kaygı, stres, reflü ya da boğaz kaslarındaki gerginlikle ilişkili olabilir. Genellikle yemek yemeyi engellemez. Yutkunurken ağrı, lokmaların takılması, ses kısıklığı veya kilo kaybı varsa farklı nedenleri değerlendirmek için hekime başvurmak önemlidir.

Stres kalp krizine neden olur mu?

Uzun süreli stresin kalp sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabileceği bilinmektedir; stres, kalp hastalığı için risk etkenlerinden biri olarak kabul edilir. Ancak her çarpıntı ya da göğüs sıkışması kalp krizi anlamına gelmez. Belirtilerin nedenini anlamak için hekime başvurmak, ani göğüs ağrısında ise 112'yi aramak gerekir.

Kalp çarpıntısında hangi bölüme gidilir?

Çarpıntı için ilk başvuru aile hekimi, iç hastalıkları ya da kardiyoloji bölümüne yapılabilir. Hekim gerekli gördüğü tetkikleri ister. Bedensel nedenler dışlandıktan sonra kaygı ve stres belirgin bir rol oynuyorsa psikolog ya da psikiyatri desteği önerilebilir. Acil belirtilerde doğrudan acil servise başvurulmalıdır.

Sonuç

Kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve boğazda yumru hissi; kafeinden kalp ritim bozukluklarına, tiroit sorunlarından kaygıya kadar pek çok nedenle ortaya çıkabilir. Kaygı ve stres bu belirtilerin sık görülen nedenleri arasında yer alsa da psikolojik bir açıklamaya ancak bedensel nedenler dışlandıktan sonra ulaşılabilir. Önce hekim değerlendirmesi, ardından gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, bu belirtileri anlamanın ve onlarla daha sağlıklı baş etmenin en güvenli yoludur.