Gerçekten İçimizde Bir “Daha Fazlası” Var mı?

Bazen durup şunu düşünüyorum:

Gerçekten her insan belli bir potansiyelle mi doğuyor?

Yoksa bu, modern dünyanın bize sattığı bir hikâye mi?

“İçindeki gücü keşfet.”

“Daha fazlası olabilirsin.”

“Kendinin en iyi versiyonu…”

Peki ya ben yorulduysam?

İçimde Bir Şey Var Ama Adını Koyamıyorum

Hayatımın bazı dönemlerinde her şey yolunda görünüyordu. İş vardı, üretim vardı, insanlar vardı. Ama içimde tarif edemediğim bir boşluk hissi de vardı. Sanki yapabildiğim şeylerle yapabileceklerim arasında bir mesafe.

Bu his çoğu danışanımda da var.

Dışarıdan bakınca “iyi” görünen ama içeride huzursuz olan insanlar…

Başarılı ama tatminsiz.

Sevilen ama kendini eksik hisseden.

Psikolojide buna çok romantik bir isim vermiyoruz aslında. Bu, çoğu zaman özerklik ve yeterlilik ihtiyacının tam karşılanmamasıyla ilgili.

Self-Determination Theory bize şunu söylüyor: İnsan üç temel psikolojik ihtiyaçla doğar —

Kendi seçimlerini yapabilmek (özerklik),

Bir şeylerde iyi hissetmek (yeterlilik),

Anlamlı bağlar kurmak (aidiyet).

Bu üçlü dengede değilse, insanın içinde bir “tam olmama” hali başlıyor.

Belki de potansiyel dediğimiz şey tam olarak bu:

Kendi kapasitemizi yaşayamadığımızı sezmek.

Potansiyel Gerçekleştirilmeyince Ne Olur?

Kimisi bunu fark eder ve kriz yaşar.

Kimisi çalışarak bastırır.

Kimisi “demek ki ben buyum” deyip vazgeçer.

Ama vazgeçilen şey çoğu zaman bir hayal değil; kişinin kendisi oluyor.

Carl Rogers insanın doğasında gelişmeye doğru bir eğilim olduğunu söyler. Yani insan, genişlemek ister. Sadece hayatta kalmak değil, açılmak ister.

Bu genişleme alanı daraldığında ne oluyor?

Depresyon, tükenmişlik, anlamsızlık…

Birçok kişi bunu “motivasyon eksikliği” sanıyor. Oysa bazen mesele motivasyon değil; yön.

Hedef mi, Yol mu?

Eskiden potansiyel deyince gözümde bir zirve canlanıyordu.

Bir noktaya ulaşacağım ve “tamam” diyeceğim.

Ama beyin böyle çalışmıyor.

Nörobilim bize gösteriyor ki dopamin en çok sonuca ulaşınca değil, ilerleme kaydettiğimizi hissettiğimizde artıyor. Yani mutluluk varışta değil, ilerlemede.

Bu yüzden “Potansiyelime ulaştım ve artık tam mutluyum” hikâyesi pek gerçekçi değil.

Asıl soru şu galiba:

Ben büyüyor muyum?

Çok değil. Biraz.

Ya Geç Kaldıysam?

Toplumun görünmez takvimleri var.

Şu yaşta şunu yapmalıydın.

Bu yaşta artık oturmuş olmalıydın.

Ama insan gelişimi doğrusal değil. Nöroplastisite ömür boyu sürüyor. Kimisi 20’sinde yön buluyor, kimisi 50’sinde.

Danışanlarımla en çok çalıştığım yerlerden biri burası:

Geç kalmışlık duygusu.

Oysa çoğu zaman geç kalınan şey hayat değil; başkasının planı.

Potansiyel Bir Zirve Değil

Bugün potansiyeli şöyle görüyorum:

Bu bir kupa değil.

Bir sertifika değil.

Bir varış noktası değil.

Bu, her gün kapasitemi biraz genişletme niyeti.

Bazen bu, yeni bir projeye başlamak.

Bazen bir ilişkiyi bitirmek.

Bazen “hayır” demek.

Bazen de hiçbir şey yapmayıp dinlenmek.

Evet, dinlenmek de potansiyelin parçası. Çünkü tükenmiş bir zihin büyüyemez.

Son Soru

Potansiyel var mı?

Evet, var.

Ama sandığımız gibi sabit bir şey değil.

O, seçimlerle şekillenen bir alan.

Cesaretle genişleyen bir sınır.

Ve bazen yön değiştirme kararı.

Ben artık kendime şunu soruyorum:

Bugün, beni biraz daha genişletecek ne yapabilirim?

Büyük değil.

Bir tık.

Belki mesele en iyi versiyon olmak değil.

Kendime daha yakın bir versiyon olmak.